Pushkar: భారతదేశంలో అసంఖ్యాక దేవాలయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుడికి పూజలు జరిగే క్షేత్రాలు మాత్రం వేళ్లమీద లెక్కపెట్టదగినవే. అందులో రాజస్థాన్‌లోని అజ్మీర్ సమీపంలో కొలువైన 'పుష్కర్' అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రసిద్ధమైనది. హిందూ పురాణాలలో ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని తీర్థరాజ్ అని పిలుస్తారు. చార్‌ధామ్ యాత్రలు చేసినప్పటికీ, పుష్కరంలో పవిత్ర స్నానం ఆచరిస్తేనే ఆ యాత్రా ఫలం సంపూర్ణమవుతుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

పౌరాణిక నేపథ్యం: మూడు తామరల ఆవిర్భావం

పుష్కర్ అనే పదానికి సంస్కృతంలో పువ్వు, చేయి అనే అర్థాలున్నాయి. పురాణ గాథల ప్రకారం.. భూలోకంలో ఒక మహా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేందుకు బ్రహ్మదేవుడు ప్రశాంతమైన, పరమ పవిత్రమైన స్థలం కోసం వెతుకుతూ తన చేతిలోని మూడు దివ్య తామర పువ్వులను భూమిపైకి జారవిడిచాడు.

ఆ మూడు తామర పువ్వులు పడిన ప్రదేశాలే నేడు మూడు పవిత్ర పుష్కరాలుగా ఖ్యాతికెక్కాయి.

మొదటి పువ్వు పడిన ప్రదేశం – జ్యేష్ఠ పుష్కరం

రెండవ పువ్వు పడిన స్థలం – మధ్య పుష్కరం

మూడవ పువ్వు పడిన స్థలం – కనిష్ఠ పుష్కరం

వీటిలో బ్రహ్మదేవుడు తన మహా యజ్ఞం కోసం 'జ్యేష్ఠ పుష్కరాన్ని' ఎంచుకుని యజ్ఞం ప్రారంభించారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

పంచ సరోవరాల్లో ఒకటైన పుష్కర సరస్సు

హిందూ ధర్మంలో పేర్కొన్న పంచ పవిత్ర సరోవరాలలో పుష్కర్ సరస్సుకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఈ సరస్సు చుట్టూ 52 పవిత్ర స్నాన ఘాట్‌లు ఉన్నాయి. బ్రహ్మదేవుని దర్శనానికి ముందు భక్తులు ఈ ఘాట్‌లలో పుణ్యస్నానం ఆచరిస్తారు. కార్తిక పౌర్ణమి నాడు ఇక్కడ స్నానం చేస్తే సకల పాపాలు హరించి, మోక్షం లభిస్తుందని నమ్ముతారు.

జగత్ పిత బ్రహ్మ దేవాలయం – నిర్మాణ అద్భుతం

14వ శతాబ్దపు శైలిలో పునర్నిర్మితమైన పుష్కర్ బ్రహ్మ దేవాలయం అద్భుతమైన వాస్తుకళకు ప్రతీక. గర్భగుడిలో చతుర్ముఖ (నాలుగు ముఖాలు కలిగిన) బ్రహ్మదేవుని పాలరాతి విగ్రహం దర్శనమిస్తుంది. ఆలయ ప్రధాన మండపంలో నేలపై తాపడం చేసిన వెండి నాణేలు, కేంద్ర భాగంలో కొలువైన వెండి తాబేలు భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. ఆలయ ప్రాకారంలో బ్రహ్మ వాహనమైన హంస విగ్రహంతో పాటు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, శివుని విగ్రహాలు కొలువై ఉన్నాయి. భక్తులు "ఓం బ్రహ్మదేవాయ నమః" నామస్మరణతో ఆలయ ప్రదక్షిణలు చేస్తారు.

సావిత్రి, గాయత్రి అమ్మవార్ల ఆలయాలు

యజ్ఞ సమయానికి సావిత్రి దేవి ఆలస్యంగా రావడంతో, యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా సాగేందుకు బ్రహ్మదేవుడు స్థానిక గాయత్రి దేవిని వివాహం చేసుకుని యజ్ఞం పూర్తి చేశారు. దీనిపై కోపగించిన సావిత్రి దేవి, భూలోకంలో పుష్కరంలో తప్ప బ్రహ్మకు ఎక్కడా పూజలు జరగకూడదని శాపం ఇచ్చి రత్నగిరి పర్వతంపైకి వెళ్లారని కథనం.

సావిత్రి దేవి ఆలయం: రత్నగిరి కొండపై వెలసిన ఈ ఆలయానికి భక్తులు కాలినడకన లేదా రోప్‌వే ద్వారా చేరుకుంటారు. ఇక్కడి నుంచి సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ దృశ్యాలతో పాటు పుష్కర్ పట్టణ అందాలు అద్భుతంగా కనిపిస్తాయి.

గాయత్రి దేవి ఆలయం: సరస్సుకు సమీపంలోని కొండపై గాయత్రి అమ్మవారి ఆలయం ఉంది. కుటుంబ శ్రేయస్సు, సౌభాగ్యం కోసం భక్తులు అమ్మవారికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు.

అంతర్జాతీయ ఆకర్షణ: పుష్కర్ ఒంటెల జాతర

ప్రతి సంవత్సరం కార్తిక మాసంలో జరిగే వార్షిక పుష్కర్ పశువుల - ఒంటెల జాతర ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఉత్సవానికి దేశవిదేశాల నుంచి లక్షలాది మంది పర్యాటకులు, ఫోటోగ్రాఫర్లు, యాత్రికులు తరలివస్తారు. ఆధ్యాత్మికత, రాజస్థానీ సంస్కృతి, రంగులమయమైన జానపద కళలు పుష్కర్‌ను అంతర్జాతీయ యాత్రా పటంలో ప్రత్యేక స్థానంలో నిలిపాయి.

Tags: